Trong thời gian gần đây, câu chuyện về an toàn vệ sinh thực phẩm đối với các loại nông sản xuất khẩu, đặc biệt là trái cây, đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận và các cơ quan chức năng. Sầu riêng, loại trái cây được mệnh danh là vua của các loại quả và mang lại giá trị kinh tế khổng lồ cho Việt Nam, đang đối mặt với những thách thức lớn liên quan đến dư lượng hóa chất. Một trong những từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất hiện nay là chất vàng ô trên sầu riêng là gì, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng và uy tín của nông sản Việt trên trường quốc tế. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết bản chất của hóa chất này, tác hại khủng khiếp của nó và tình hình thực tế của việc kiểm soát chất lượng sầu riêng hiện nay.
Bản chất hóa học của chất vàng ô (Auramine O)
Để hiểu rõ mức độ nguy hiểm, chúng ta cần đi sâu vào bản chất hóa học của loại chất này. Chất vàng ô có tên khoa học là Auramine O, với công thức hóa học là C₁₇H₂₁N₃ hoặc C₁₇H₂₂ClN₃. Đây là một hợp chất thuộc nhóm thuốc nhuộm diarylmethane. Ở trạng thái nguyên bản, Auramine O tồn tại dưới dạng bột tinh thể màu vàng kim, không mùi và có đặc tính dễ tan trong nước cũng như ethanol.
Về nguồn gốc, đây là một sản phẩm của công nghiệp hóa chất, vốn được ứng dụng rộng rãi trong việc nhuộm màu cho vải, giấy, mực in và da giày. Trong xây dựng và công nghiệp chế tác, nó giúp tạo ra màu sắc bền và đẹp mắt. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất cần ghi nhớ là Auramine O chưa bao giờ và tuyệt đối không được phép sử dụng trong ngành thực phẩm hay bất kỳ quy trình chế biến thức ăn nào cho con người và vật nuôi. Việc sử dụng chất này trong thực phẩm được xem là hành vi gian lận thương mại và gây nguy hại nghiêm trọng cho cộng đồng.
Mặc dù không phải là chất tạo màu tự nhiên của sầu riêng, nhưng do áp lực về lợi nhuận và mong muốn sản phẩm có mẫu mã đẹp, một số thương lái và nhà vườn đã bất chấp quy định để sử dụng loại hóa chất công nghiệp này. Mục đích chính của việc này là tạo ra lớp vỏ có màu vàng sáng, đồng nhất và bắt mắt hơn, che đi những khuyết điểm tự nhiên của trái sầu riêng, từ đó đánh lừa thị giác của người tiêu dùng.
Những nguy hiểm chí mạng đối với sức khỏe con người
Việc tiêu thụ thực phẩm có chứa Auramine O không chỉ đơn thuần là vấn đề ngộ độc thực phẩm thông thường mà còn tiềm ẩn những rủi ro sức khỏe dài hạn vô cùng nghiêm trọng. Các tổ chức y tế thế giới đã đưa ra những cảnh báo đỏ về loại hóa chất này.
Phân loại độc tính và nguy cơ ung thư
Theo các tài liệu chính thức từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Auramine O được xếp vào nhóm 2B. Đây là nhóm các chất có khả năng gây ung thư cho con người. Đáng báo động hơn, trong danh sách 116 chất gây ung thư hàng đầu thế giới, chất vàng ô đứng ở vị trí thứ 5. Điều này cho thấy mức độ độc hại cực cao của nó so với các loại hóa chất thông thường khác.
Cơ chế gây độc của Auramine O nằm ở khả năng thẩm thấu và tích tụ trong cơ thể. Khi đi vào cơ thể người thông qua đường ăn uống hoặc hít phải bụi hóa chất, nó không bị đào thải ngay lập tức mà tích tụ tại các cơ quan nội tạng quan trọng. Các nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ trực tiếp giữa việc phơi nhiễm Auramine O với sự phát triển của các tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư bàng quang. Ngoài ra, chất này còn có khả năng gây đột biến gen và làm tổn thương cấu trúc DNA, dẫn đến những hệ lụy di truyền khó lường trước.
Triệu chứng ngộ độc cấp tính và tổn thương nội tạng
Không chỉ gây ra các bệnh mãn tính, Auramine O còn có thể gây ngộ độc cấp tính ngay sau khi tiếp xúc hoặc tiêu thụ lượng lớn. Các triệu chứng thường gặp bao gồm buồn nôn, nôn mửa dữ dội và tiêu chảy. Đối với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiếp xúc trực tiếp qua da, chất này gây ra các phản ứng dị ứng nghiêm trọng như sưng tấy, nổi mụn nước, rộp da và viêm nhiễm tại chỗ.
Nếu hít phải bột màu vàng ô, nạn nhân có thể gặp các vấn đề về hô hấp như khó thở, ho khan, co thắt phế quản và viêm đường hô hấp cấp. Một ví dụ điển hình cho mức độ nguy hiểm của chất này là sự cố xảy ra tại Ấn Độ vào năm 2019, khi 6 trẻ em đã bị ngộ độc nghiêm trọng phải nhập viện cấp cứu sau khi vô tình ăn phải thực phẩm bị nhiễm bột vàng ô.
Về lâu dài, việc tích tụ chất độc này sẽ dẫn đến suy giảm chức năng của gan và thận. Đây là hai cơ quan chịu trách nhiệm lọc độc tố cho cơ thể, do đó chúng là nơi chịu tổn thương nặng nề nhất khi cơ thể phải dung nạp Auramine O liên tục. Sự suy yếu của gan và thận sẽ kéo theo hàng loạt các bệnh lý nền khác, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của người sử dụng.
Tình hình xuất khẩu sầu riêng và rào cản kỹ thuật
Sự hiện diện của chất vàng ô không chỉ là vấn đề y tế mà còn là bài toán kinh tế nan giải cho ngành xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Trung Quốc, thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất của nước ta, đã có những động thái vô cùng cứng rắn để kiểm soát vấn đề này.
Bắt đầu từ đầu năm 2025, cơ quan chức năng Trung Quốc đã áp dụng quy định kiểm tra nghiêm ngặt đối với sầu riêng nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, 100% các lô hàng sầu riêng khi thông quan đều phải có chứng nhận không chứa chất vàng ô (Auramine O) và kim loại nặng Cadimi. Động thái này được đưa ra sau khi phía Trung Quốc phát hiện dư lượng các chất cấm này trong một số lô hàng sầu riêng nhập khẩu từ Thái Lan trước đó, buộc họ phải nâng cao hàng rào kỹ thuật đối với tất cả các nguồn cung, bao gồm cả Việt Nam.
Để đáp ứng yêu cầu khắt khe này, hệ thống kiểm định chất lượng tại Việt Nam đã phải hoạt động hết công suất. Hiện nay, nước ta có 9 trung tâm và phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc công nhận, phân bố tại các thành phố lớn và vùng trọng điểm như TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Cà Mau. Các phòng thí nghiệm này đã cải tiến phương pháp phân tích, sử dụng công nghệ sắc ký lỏng ghép khối phổ (LC-MS/MS) hiện đại để phát hiện dư lượng hóa chất ở mức cực nhỏ. Cụ thể, giới hạn phát hiện của phương pháp này là 3 µg/kg và giới hạn định lượng là 10 µg/kg, đảm bảo không bỏ sót bất kỳ vi phạm nào dù là nhỏ nhất.
Tuy nhiên, những quy định mới này đã tạo ra tác động tiêu cực đáng kể đến kim ngạch xuất khẩu. Số liệu thống kê trong 4 tháng đầu năm 2025 cho thấy xuất khẩu sầu riêng chỉ đạt 130 triệu USD, sụt giảm tới 74% so với cùng kỳ năm trước. Giá sầu riêng tại vườn cũng giảm sâu, có thời điểm chỉ còn bằng 1/3 so với mức giá trước Tết, khiến nhiều nhà vườn và doanh nghiệp xuất khẩu lao đao.
Cách nhận biết sầu riêng bị nhuộm chất vàng ô
Trước thực trạng vàng thau lẫn lộn, người tiêu dùng cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản để phân biệt sầu riêng sạch và sầu riêng bị xử lý hóa chất. Việc nhận biết có thể dựa vào các quan sát thị giác kỹ lưỡng khi chọn mua.
Sầu riêng chín tự nhiên thường có màu sắc vỏ không hoàn toàn đồng nhất. Trên cùng một trái, bạn có thể thấy sự pha trộn giữa các mảng màu xanh của gai, màu vàng nâu của các hốc gai và đôi khi là những vết rám nắng tự nhiên. Màu sắc này phản ánh quá trình chín dần dần của trái cây dưới tác động của ánh nắng và môi trường. Gai của sầu riêng chín cây thường cứng nhưng có độ đàn hồi nhất định, đầu gai hơi khô lại.
Ngược lại, sầu riêng đã qua xử lý bằng cách nhúng vào dung dịch chứa Auramine O sẽ có vẻ ngoài rất khác biệt. Đặc điểm dễ nhận thấy nhất là màu vàng đồng nhất bao phủ toàn bộ trái, từ cuống đến chóp, từ chân gai đến đầu gai. Màu vàng này thường rất tươi, sáng một cách bất thường và cực kỳ bắt mắt, tạo cảm giác trái sầu riêng rất đẹp mã. Lớp vỏ thường trông bóng bẩy hơn so với sầu riêng tự nhiên. Nếu quan sát kỹ phần cuống, sầu riêng nhúng thuốc có thể vẫn còn tươi xanh hoặc héo rũ một cách không tự nhiên do bị cắt non và ép chín, trong khi cuống sầu riêng chín cây sẽ rụng khớp hoặc teo lại một cách tự nhiên. Ngoài ra, đôi khi trên vỏ trái còn lưu lại những vệt màu vàng đậm đà do dung dịch hóa chất đọng lại chưa kịp khô hoặc không được rửa sạch.
Hành lang pháp lý và giải pháp khắc phục
Trước những nguy cơ hiện hữu, Chính phủ và các Bộ ngành liên quan của Việt Nam đã có những hành động quyết liệt. Ngay từ năm 2015, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã ban hành văn bản chính thức cấm sử dụng Auramine O trong thức ăn chăn nuôi. Đồng thời, chất vàng ô hoàn toàn không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng tại Việt Nam do Bộ Y tế ban hành.
Mọi hành vi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển thực phẩm có chứa chất vàng ô đều bị coi là vi phạm pháp luật. Căn cứ theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, các cá nhân và tổ chức vi phạm sẽ phải đối mặt với các mức phạt tiền nặng, đình chỉ hoạt động hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người tiêu dùng.
Bên cạnh các biện pháp răn đe về mặt pháp lý, các giải pháp kỹ thuật trong canh tác cũng đang được triển khai mạnh mẽ để giải quyết tận gốc vấn đề tồn dư hóa chất và kim loại nặng. Đối với vấn đề liên quan đến Cadimi và các chất độc hại khác trong đất, các chuyên gia nông nghiệp khuyến cáo bà con nông dân cần chú trọng đến việc cải tạo đất. Việc sử dụng vôi bột hoặc các chất cải tạo đất chuyên dụng để nâng độ pH là một biện pháp hữu hiệu giúp giảm khả năng hấp thu kim loại nặng của rễ cây.
Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp sinh học như trồng các loại thực vật có khả năng hấp thụ chất độc hại xung quanh vườn sầu riêng cũng là một hướng đi bền vững. Thay vì phụ thuộc vào hóa chất để tạo màu mã đẹp, người nông dân cần tập trung vào quy trình canh tác chuẩn, thu hoạch đúng độ chín để đảm bảo chất lượng trái tự nhiên. Chỉ có con đường sản xuất sạch, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm mới giúp ngành sầu riêng Việt Nam lấy lại vị thế và niềm tin từ thị trường quốc tế.
Kết luận
Chất vàng ô trên sầu riêng là một vấn đề nghiêm trọng, phản ánh mặt trái của việc chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua sức khỏe cộng đồng. Auramine O là một chất độc công nghiệp, khả năng gây ung thư và tổn thương nội tạng đã được khoa học chứng minh, do đó việc nó xuất hiện trong chuỗi cung ứng thực phẩm là không thể chấp nhận được.
Người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, lựa chọn mua sầu riêng từ những nguồn cung cấp uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và có chứng chỉ kiểm định an toàn. Đồng thời, các yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu như Trung Quốc chính là hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ, buộc người sản xuất và doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy, hướng tới một nền nông nghiệp sạch, minh bạch và trách nhiệm hơn. Chỉ khi loại bỏ hoàn toàn những chất độc hại như vàng ô ra khỏi quy trình sản xuất, trái sầu riêng Việt Nam mới thực sự an toàn và giữ vững được giá trị của mình.
CÔNG TY CỔ PHẦN GENTA – THỤY SĨ
Đồng hành cùng nhà phân phối – Nâng tầm thương hiệu Việt
Chúng tôi là đơn vị chuyên gia công – đóng lô – thiết kế nhãn riêng cho các dòng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trên toàn quốc. Với hệ thống sản xuất hiện đại, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và đội ngũ kỹ thuật chuyên môn cao, GENTA – THỤY SĨ tự hào mang đến giải pháp sản xuất theo yêu cầu, phù hợp cho đại lý, nhà phân phối, công ty phát triển thương hiệu riêng.
🔹 Thiết kế bao bì, nhãn mác độc quyền – Gia tăng độ nhận diện thương hiệu
🔹 Gia công đa dạng quy cách – Từ chai lọ, bao gói đến thùng lớn theo yêu cầu
🔹 Đáp ứng nhanh – Giao hàng đúng tiến độ – Linh hoạt theo mùa vụ
🔹 Cam kết chất lượng – Giá thành cạnh tranh – Tối ưu cho từng phân khúc thị trường
🔹 Tư vấn chuyên sâu về công thức, bao bì, pháp lý – Hỗ trợ từ A đến Z
Hơn cả một đơn vị gia công, GENTA – THỤY SĨ là đối tác phát triển thương hiệu đáng tin cậy trong lĩnh vực nông nghiệp hiện đại.
📞 Hotline tư vấn: 0919 286 997
🌐 Website: https://gentajsc.com
📍 Địa chỉ nhà máy: Lô D04, Đường số 1, CCN Đức Thuận, KCN Đức Hòa 3, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh.
